Wybory parlamentarne

Wybory parlamentarne - wybory, w trakcie których obywatele w drodze głosowania wybierają swych przedstawicieli w parlamencie. Zasadnicze znaczenie dla kształtu politycznego parlamentu ma ordynacja wyborcza, a więc zbiór przepisów określający sposób przeliczania głosów na mandaty przedstawicielskie.

Wybory parlamentarne w Polsce - Obywatele Polski w drodze głosowania wybierają swych przedstawicieli (460 posłów oraz 100 senatorów) do dwuizbowego parlamentu (Sejmu i Senatu). Zgodnie z Konstytucją RP wybory te odbywają się co cztery lata, chyba że zostaną zarządzone wybory przedterminowe (w szczególnych przypadkach, kiedy kadencja Sejmu zostanie skrócona na wniosek Sejmu lub Prezydenta RP).

Ordynacja wyborcza - zbiór przepisów regulujących sposób przeprowadzenia wyborów.
W Polsce termin ten jest używany w odniesieniu do wyborów parlamentarnych (do Sejmu i do Senatu) oraz wyborów samorządowych (do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw); w przypadku wyborów Prezydenta RP oraz wyborów wójta (burmistrza, prezydenta miasta)

Ordynacje wyborcze regulują zasady:
    * tworzenia i działalności komitetów wyborczych,
    * zgłaszania kandydatów,
    * finansowania, prowadzenia oraz rozliczenia kampanii wyborczych.
    * powoływania i działalności komisji wyborczych bądź innych organów przeprowadzających lub
      nadzorujących wybory,
    *sposobu przeliczania głosów na mandaty.

Często odmienne regulacje stosuje się w tym samym kraju w wyborach do poszczególnych izb parlamentu, a także w wyborach prezydenckich i samorządowych. W Polsce w wyborach do rad gmin liczących mniej niż 20 000 mieszkańców stosuje się system większościowy, podobnie w wyborach do Senatu. W wyborach do pozostałych organów stanowiących samorządu terytorialnego, w wyborach do Sejmu oraz w wyborach posłów do Parlamentu Europejskiego używa się formuł proporcjonalnych; w wyborach Prezydenta oraz w bezpośrednich wyborach organów wykonawczych gmin (wójtów, burmistrzów i prezydentów miast) głosowanie odbywa się według zasady większości bezwzględnej (w dwóch turach, o ile w pierwszym głosowaniu żaden z kandydatów nie otrzyma większości głosów).

Ordynacja większościowa - Obszar, na którym przeprowadzane są wybory, dzielony jest na okręgi. Jeśli każdemu okręgowi wyborczemu przypada jeden mandat, wówczas mówimy o jednomandatowych okręgach wyborczych. W danym okręgu wygrywa kandydat z największą liczbą głosów.

W praktyce zdarzają się okręgi kilkumandatowe. System ten stosowany jest m.in. w Wielkiej Brytanii, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Australii, Francji, a także w Polsce, w wyborach do Senatu oraz w wyborach samorządowych w miejscowościach do 20 tys. mieszkańców. System większościowy, poprzez ograniczenie liczby ugrupowań w parlamencie, prowadzi zazwyczaj do powstania jednopartyjnych większości.

Ordynacja większościowa powoduje wytworzenie dwubiegunowej sceny politycznej. Kandydaci zrzeszają się jeszcze przed wyborami - wymusza to fakt, iż w każdym okręgu wygrać może tylko jeden człowiek. Partie nie mogą liczyć, że otrzymają choć 5% głosów - nie daje to żadnej korzyści, liczy się tylko zwycięzca. Dlatego różne zbliżone poglądowo grupy muszą się porozumieć i zjednoczyć. Efekt ten jest wzmacniany w wypadku jednoturowości, tj. systemu bez dogrywki pomiędzy dwoma kandydatami z największą liczbą głosów (w przypadku gdy uzyskają jednakową liczbę głosów - o zwycięstwie decyduje losowanie).

Na charakter wyborów w ordynacji większościowej zasadniczy wpływ ma rozmiar okręgu (pod względem populacji). Jeżeli jest on mały (jak w Wielkiej Brytanii - 646 okręgów), to wybory mają charakter lokalny. Jeżeli okręgi są duże (jak w polskich wyborach do Senatu, gdzie wybiera się 100 senatorów), to wybory pod względem związku kandydata z regionem nie różnią się znacznie od wyborów ogólnokrajowych, np. prezydenckich.

Cechą charakterystyczną tej ordynacji jest oddawanie głosu na pojedynczego kandydata (a nie jak w większości ordynacji proporcjonalnych - na listę kandydatów). 

Ordynacja proporcjonalna - Czysty system z zamkniętymi listami wyborczymi stosowany jest w większości małych krajów europejskich (do 10 mln mieszkańców). W celu rozdzielenia mandatów stosuje się różnego rodzaju przeliczenia liczby głosów biorąc pod uwagę przede wszystkim przynależność partyjną kandydatów.  W efekcie przeliczenia może uzyskać mandat wybrany kandydat, który uzyskał mniej głosów niż kandydat odrzucony. Pomimo tego proporcjonalny system okręgów wielomandatowych uważany jest przez dużą grupę socjologów i politologów za lepiej oddający preferencje wyborców niż np. system okręgów jednomandatowych z głosowaniem proporcjonalnym (jednomandatowej ordynacji preferencyjnej). Proporcjonalny system wielomandatowy jest szeroko krytykowany przez liczne grupy; zostało matematycznie udowodnione, że prowadzi on do serii paradoksów i często absolutnie nie odzwierciedla woli wyborców (dotyczy to wszystkich systemów).

W wielomandatowych ordynacjach proporcjonalnych (uwagi nie dotyczą więc systemu jednomandatowego głosowania proporcjonalnego) cechą charakterystyczną jest oddawanie głosów na listę kandydatów - tzw. listę partyjną, a nie na pojedynczego kandydata (jak w większościowym systemie jednomandatowym). W większości krajów stosujących ten system wyborcy głosują osobowo na kandydata w ramach list wyborczych, np. w Polsce, co pozwala zwiększyć wpływ obywateli na osobę reprezentanta parlamentarnego, przez co z danej listy szansę dostania się do sejmu mają wyłącznie kandydaci, którzy skumulowali najwięcej poparcia w ramach swoich list. Charakter wyboru mandatu powoduje jednak, że osoba z listy popularnej partii, która uzyskała kilkakrotnie mniej głosów niż przeciwnik z innej partii, może mimo wszystko zdobyć dany mandat. W celu likwidacji tego zjawiska można zastosować system głosu przechodniego.